Sterren & levensloop

Kies een onderwerp

Klik op een kaartje om naar de uitleg te springen.

---

Rode dwerg

Rode dwergen zijn kleine en koele sterren. Ze branden rustig en zuinig. Daarom kunnen ze heel lang leven.

• Grootte: meestal kleiner dan de zon.
• Kleur: rood omdat de temperatuur lager is.
• Einde: wordt (na heel lang) vaak een witte dwerg.
• Weetje: veel sterren in onze Melkweg zijn rode dwergen.

Extra: Rode dwergen zijn zo zuinig dat sommige langer kunnen leven dan het heelal nu oud is. Dat betekent dat veel rode dwergen nog lang niet “klaar” zijn.

Onze zon (1×)

Onze zon is een “gewone” ster (een gele dwerg). We gebruiken de zon als meetlat om andere sterren te vergelijken.

• Grootte: 1× (dit is onze vergelijking).
• Levensduur: ongeveer 10 miljard jaar in totaal.
• Einde: wordt eerst een rode reus en daarna een witte dwerg.
• Weetje: de zon geeft licht en warmte, daardoor kan er leven zijn op aarde.

Extra: De zon maakt energie doordat waterstof wordt omgezet in helium. Dat gebeurt diep in de kern, waar het extreem heet en druk is.

Blauwe reus

Blauwe reuzen zijn heel heet en daarom ook heel fel. Ze verbranden hun brandstof snel, dus ze leven kort.

• Temperatuur: zo hoog dat hij blauw/wit lijkt.
• Kracht: veel licht (energie) in korte tijd.
• Einde: zware sterren eindigen vaak als supernova.
• Weetje: na een supernova kunnen nieuwe sterren en planeten ontstaan uit het stof.

Extra: Omdat blauwe reuzen zo heet zijn, maken ze veel ultraviolette straling. Dat kan gaswolken in de buurt laten oplichten.

Rode superreus

Rode superreuzen zijn enorm groot. Ze voelen “koeler” aan de buitenkant, maar binnenin is het nog steeds extreem heet.

• Grootte: veel groter dan de zon.
• Kleur: rood/oranje aan de buitenkant.
• Einde: eindigt bijna altijd als supernova.
• Weetje: Betelgeuze (Orion) is een bekende rode superreus.

Extra: In de kern van een superreus kunnen steeds zwaardere elementen worden gemaakt (zoals koolstof en zuurstof). Dat is een soort kosmische “elementenfabriek”.

Supernova

Een supernova is een gigantische explosie van een zware ster. Er komt zoveel licht vrij dat je hem soms in een ander sterrenstelsel kunt zien.

• Wat gebeurt er? de buitenlagen worden de ruimte in geblazen.
• Schokgolf: een snelle golf die gas en stof wegduwt.
• Wat blijft over? vaak een neutronenster of zwart gat (bij heel zware sterren).
• Weetje: veel elementen (zoals ijzer) komen uit oude supernova’s.

Extra: De schokgolf van een supernova kan een nabijgelegen gaswolk samen drukken. Zo kan een nieuwe ster geboren worden.

Witte dwerg

Een witte dwerg is de hete kern die overblijft na het leven van een kleine of middelgrote ster (zoals de zon). Hij is klein, maar super dicht.

• Grootte: ongeveer zo groot als een planeet, maar met heel veel massa.
• Temperatuur: eerst heel heet, daarna koelt hij langzaam af.
• Einde: koelt uiteindelijk af (heel langzaam) tot een donkere “zwarte dwerg”.
• Weetje: een theelepel witte-dwerg-materiaal zou op aarde gigantisch zwaar zijn.

Extra: Witte dwergen zijn extreem dicht: één kleine hoeveelheid materiaal weegt enorm veel. Daarom noemen we ze ook wel ‘compacte sterren’.

---

Levensloop in 2 regels

Kleine ster (rode dwerg / zon) → rode reus → witte dwerg

Zware ster (blauwe reus / rode superreus) → supernova → neutronenster of zwart gat