Ster 1 – TRAPPIST‑1 (rode dwerg)

Hieronder staan 8 afbeeldingen. Hier is het mogelijk om op elke afbeelding klikken om hem groter te openen. Onder elke afbeelding staat een duidelijke uitleg.

← Terug naar sterren

TRAPPIST‑1: de rode dwergster

Uitleg

Type: rode dwerg (klein en koel)
Afstand: ±40 lichtjaar
Heel lang leven: kan veel ouder worden dan de zon

Op de afbeelding zie je een rode, vurige ster in een donkere ruimte. Zo’n plaatje is een illustratie: het helpt je begrijpen hoe de ster eruit kán zien, maar het is geen ‘foto’ zoals van de maan.

Een rode dwerg is kleiner dan onze zon en geeft minder licht. Toch kan zo’n ster miljarden en miljarden jaren blijven branden, omdat hij zijn brandstof langzaam gebruikt.

TRAPPIST‑1 is beroemd omdat er meerdere planeten omheen draaien. Daardoor is het een perfect systeem om te leren hoe planeten bij andere sterren werken.

Weetje: Als je naar TRAPPIST‑1 kijkt, kijk je ook terug in de tijd: het licht deed ongeveer 40 jaar over de reis naar ons.

↑ Naar boven

Het compacte planetensysteem

Uitleg

7 bekende planeten: b t/m h
Banen staan extreem dicht op elkaar
Veel ‘overgangen’ (planeten voor de ster langs)

Deze afbeelding laat zien dat de planeten heel dicht bij de ster staan. Dichtbij betekent hier: veel dichter dan Mercurius bij onze zon.

Omdat de planeten vaak voor de ster langs schuiven, kunnen telescopen kleine dipjes in het sterlicht meten. Dat heet de transit‑methode. Zo ontdekten we de meeste planeten van TRAPPIST‑1.

Dicht op elkaar betekent ook: de planeten beïnvloeden elkaar. Soms zitten hun banen in een ritme. Dat kan het systeem juist stabiel maken.

Weetje: In sommige modellen lijken de planeten bijna ‘op een rij te lopen’ in tijd: dat ritme heet resonantie.

↑ Naar boven

Planeet TRAPPIST‑1b (heel dichtbij)

Uitleg

Binnenste planeet
Kort jaar (snelle omloop)
Veel warmte van de ster

TRAPPIST‑1b staat het dichtst bij de ster. Daardoor krijgt hij veel straling en warmte. Bij rode dwergen is de ster wel zwakker, maar zo dichtbij kan het alsnog heet zijn.

Wetenschappers kijken bij zulke planeten vooral naar: grootte, massa en of er een atmosfeer kan bestaan. Dat is lastig, want een actieve ster kan atmosferen wegblazen.

Voor onze site is dit vooral een leerplaneet: hij laat zien wat ‘dicht bij een ster’ betekent.

Weetje: Als je op b zou staan, zou de ster groot aan de hemel kunnen lijken omdat je er zo dichtbij bent.

↑ Naar boven

Planeet TRAPPIST‑1c

Uitleg

Tweede planeet
Nog steeds dichtbij
Interessant voor vergelijking met b

TRAPPIST‑1c is de tweede planeet vanaf de ster. Hij lijkt in grootte op de aarde, maar dat betekent niet dat hij ook ‘aardachtig’ is in temperatuur of lucht.

Bij exoplaneten gebruiken wetenschappers vaak twee soorten metingen: hoe groot is hij (via transit) en hoe zwaar is hij (via zwaartekracht‑effecten). Samen zegt dat iets over of hij meer rots of meer gas is.

Planeet c helpt vooral om te vergelijken: waarom is de ene planeet misschien warmer of kouder dan de andere, als ze bijna dezelfde grootte hebben?

Weetje: Een planeet kan aard‑groot zijn, maar toch een compleet andere wereld.

↑ Naar boven

Planeet TRAPPIST‑1d

Uitleg

Derde planeet
Krijgt minder warmte
Zit dichter bij ‘milde’ zone

TRAPPIST‑1d staat iets verder weg. Daardoor kan de temperatuur lager zijn. Soms wordt er gekeken of d in de buurt komt van een zone waar water mogelijk zou kunnen bestaan.

Maar ‘mogelijk’ is een belangrijk woord. Het hangt af van atmosfeer, wolken en hoe actief de ster is.

Voor onze doelgroep is het handig om te onthouden: afstand alleen is niet genoeg. Lucht en straling maken veel verschil.

Weetje: Denk aan aarde vs. Venus: bijna even groot, maar totaal anders door atmosfeer.

↑ Naar boven

Planeet TRAPPIST‑1e (vaak genoemd als kansrijk)

Uitleg

Vaak genoemd in leefbare-zone gesprekken
Rotsachtig mogelijk
Veel onderzoek

TRAPPIST‑1e wordt vaak genoemd omdat hij qua afstand bij een ‘gunstige’ zone kan liggen. Dat betekent: niet te heet en niet te koud—als de omstandigheden kloppen.

Wetenschappers proberen met telescopen te ontdekken of er een atmosfeer is. Dat is heel moeilijk, maar TRAPPIST‑1 is dichtbij genoeg om het te proberen.

Belangrijk voor onze site: we blijven eerlijk. We weten nog niet of e echt ‘leefbaar’ is. We verzamelen stap voor stap wat er bekend is.

Weetje: ‘Leefbare zone’ betekent niet ‘er is leven’, maar ‘het kán fysisch mogelijk zijn’.

↑ Naar boven

Planeet TRAPPIST‑1f

Uitleg

Verder van de ster
Minder energie
Misschien kouder

TRAPPIST‑1f zit verder naar buiten. Dan krijgt een planeet minder licht en warmte. Dat kan betekenen dat hij kouder is, tenzij een dikke atmosfeer warmte vasthoudt.

Bij zulke planeten komt ook het idee van ijs en bevroren water sneller in beeld. Maar ook hier: zonder directe metingen blijft het een combinatie van rekenen en slim vergelijken.

Op onze site kun je later per planeet een eigen pagina openen. Nu zorgen we eerst dat alles duidelijk en toegankelijk is.

Weetje: Een dikke atmosfeer werkt als een deken: die kan warmte vasthouden.

↑ Naar boven

Buitenste deel (TRAPPIST‑1g en TRAPPIST‑1h)

Uitleg

G en h liggen het verst weg
Krijgen weinig licht
Kunnen erg koud zijn

De buitenste planeten krijgen weinig energie van de ster. Daardoor is het waarschijnlijk koud, maar er zijn scenario’s waarin een atmosfeer of interne warmte toch iets kan doen.

TRAPPIST‑1g is interessant omdat hij groot genoeg is om veel onderzoek naar te doen. TRAPPIST‑1h is de buitenste en moeilijker te meten.

Dit is precies waarom we de site uitbreidbaar maken: als er nieuwe ontdekkingen komen, kunnen we de tekst bijwerken en nieuwe afbeeldingen toevoegen.

Weetje: Wetenschap verandert: nieuwe telescopen kunnen later meer details geven.

↑ Naar boven

← Terug naar sterren

Meer ontdekken op Sterrenstelsels.nl

Rustige verdieping

Meer over sterren en hun plaats

Sterren laten het heelal in een andere schaal zien dan planeten en manen. Licht, temperatuur, kleur en levensduur zorgen ervoor dat sterren een eigen soort onderwerp vormen binnen de site.

Een sterpagina werkt het best wanneer beeld en tekst samen laten zien hoe groot de verschillen kunnen zijn: van rustige rode dwergen tot veel hetere en zwaardere sterren.

In samenhang met planeten, sterrenbeelden en sterrenstelsels ontstaat zo een bredere route van het nabije naar het veel verdere heelal.

Licht als herkenning

Kleur, helderheid en grootte geven meteen een eerste indruk van het soort ster.

Ster en omgeving

Bij sommige sterren krijgen ook planeten of banen een plaats in het verhaal.

Van ster naar stelsel

Sterren vormen een mooie schakel tussen de lokale hemel en het grotere heelal.