NGC 4038 en NGC 4039

Antennestelsels (NGC 4038 en 4039)

De Antennestelsels zijn twee spiraalstelsels die midden in een botsing zitten, op ongeveer 45 tot 65 miljoen lichtjaar in het sterrenbeeld Raaf. Hun zwaartekracht heeft twee lange, gebogen staarten van sterren naar buiten getrokken. Die lijken op de voelsprieten, of antennes, van een insect. Waar de stelsels elkaar raken, ontstaan duizenden nieuwe sterrenhopen.

Animatie

De hele botsing van begin tot eind

Deze animatie laat zien hoe twee spiraalstelsels botsen en hoe de lange staarten van de Antennestelsels ontstaan. De beweging wordt live uitgerekend met zwaartekracht.

De animatie kan in deze browser niet worden getoond.

Onderaan de animatie zie je een balk die laat zien hoe ver de botsing is. Het witte streepje ‘nu’ geeft aan in welke fase we de Antennestelsels vandaag zien.

Wat betekenen de kleuren?

Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw en goud in deze animatie: alleen om de twee stelsels uit elkaar te houden. In het echt zijn ze allebei een mengsel van gele en blauwe sterren.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie

Wat zie je in de animatie?

Je ziet twee spiraalstelsels: een blauw en een goudkleurig, met elk een heldere kern. Ze vallen naar elkaar toe, scheren vlak langs elkaar en draaien om elkaar heen. Daarbij trekt de zwaartekracht aan beide stelsels lange, gebogen slierten sterren los: de antennes. Op de plekken waar de stelsels elkaar raken, lichten roze vlekjes op. Daar ontstaan nieuwe sterren. Aan het eind smelten de twee kernen samen tot één groot stelsel, met de staarten er nog omheen.

Waar gaat de animatie heen?

De animatie laat de hele botsing zien, in vijf fasen die je onderin het beeld kunt lezen. Nadering: de stelsels vallen naar elkaar toe. Eerste ontmoeting: ze scheren vlak langs elkaar. Staarten groeien: sterren worden naar buiten getrokken. Terugvallen: de stelsels zwaaien terug. Samensmelten: de kernen worden één stelsel. De echte Antennestelsels zitten nu ongeveer halverwege: de staarten zijn al lang, de schijven overlappen elkaar, maar de twee kernen zijn nog niet samengesmolten. Dat zie je aan het streepje ‘nu’ op de balk.

Pauzeren en opnieuw beginnen

Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten en Nieuwe weergave laden beginnen de botsing weer vanaf het begin, met de sterren op net iets andere plekken. Als de botsing klaar is, blijft het eindbeeld een paar seconden staan en begint hij vanzelf opnieuw. Let op: de teller Simulatiejaar boven het beeld telt 250.000 jaar per seconde, maar deze botsing gaat veel sneller. De hele botsing duurt in het echt ongeveer een miljard jaar, en die zie je hier in zo’n twintig seconden.

Klopt de animatie?

Ja, de beweging is echt uitgerekend. Twee zware kernen trekken aan elkaar, en duizenden sterren bewegen onder de zwaartekracht van allebei. Zo lieten de broers Alar en Juri Toomre in 1972 voor het eerst zien hoe zulke staarten ontstaan, juist met de Antennestelsels als voorbeeld. Vereenvoudigd is wel dat de sterren elkaar niet zelf aantrekken en dat gas en stof ontbreken. De roze vlekjes, waar nieuwe sterren ontstaan, zijn erbij getekend.

Botsen de sterren tegen elkaar?

Bijna nooit. De ruimte tussen sterren is zo groot dat twee stelsels door elkaar heen kunnen gaan zonder dat sterren elkaar raken. Wat wel botst, zijn de grote wolken gas. Die worden samengedrukt, en daardoor ontstaan heel veel nieuwe sterren tegelijk. Hetzelfde gebeurt misschien ooit met de Melkweg en Andromeda.

In cijfers

Antennestelsels in cijfers

Afstand
ongeveer 45 tot 65 miljoen lichtjaar
Soort
twee botsende spiraalstelsels
Sterrenbeeld
Raaf
Andere namen
Arp 244, Ringtail Galaxy
Nieuwe sterrenhopen
meer dan duizend
Samensmelting
over een paar honderd miljoen jaar
Het verhaal

Hoe kregen de Antennes hun staarten?

Enkele honderden miljoenen jaren geleden kwamen twee spiraalstelsels dicht bij elkaar. Bij die eerste ontmoeting trok de zwaartekracht van elk stelsel aan de buitenste sterren van het andere. Die sterren werden naar buiten geslingerd en vormen nu de twee lange staarten. Sindsdien vallen de stelsels steeds dichter naar elkaar toe, en hun binnenste delen overlappen al.

Sterrenfabriek

Een regen van nieuwe sterren

Waar de twee stelsels elkaar raken, botsen enorme wolken gas. Daardoor ontstaan heel veel nieuwe sterren tegelijk, in meer dan duizend heldere sterrenhopen. Op foto’s van de Hubble- en James Webb-telescoop zie je ze als roze en blauwe vlekken tussen de twee kernen. Sommige van die hopen worden later misschien bolhopen, zoals de oude sterrenhopen rond de Melkweg.

Zelf kijken

Kun je de Antennestelsels zien?

Met het blote oog of een verrekijker niet. Met een middelgrote telescoop zie je onder een donkere hemel een vaag, hartvormig vlekje. De staarten zijn alleen op lang belichte foto’s te zien. In Nederland staan de Antennestelsels in het voorjaar laag in het zuiden, in het kleine sterrenbeeld Raaf.

Veelgestelde vragen

Vragen over de Antennestelsels

Waarom heten ze de Antennestelsels?

Op foto’s lopen er twee lange, gebogen staarten van sterren uit de stelsels. Die lijken op de voelsprieten, of antennes, van een insect.

Botsen de Antennestelsels nog steeds?

Ja. De botsing is al honderden miljoenen jaren bezig en nog niet klaar. Over een paar honderd miljoen jaar zijn de twee kernen samengesmolten tot één groot stelsel.

Wat wordt het na de botsing?

Waarschijnlijk een groot, rond stelsel zonder spiraalarmen: een elliptisch stelsel. Zo ontstaan veel van de grote elliptische stelsels in het heelal, zoals M87.

Gebeurt dit ook met de Melkweg?

Misschien. De Melkweg en Andromeda komen naar elkaar toe. Berekeningen geven ongeveer vijftig procent kans dat ze binnen 10 miljard jaar samensmelten. Dan kan er net zo’n beeld ontstaan als bij de Antennestelsels.

Verder ontdekken

Meer sterrenstelsels