De Melkweg is het sterrenstelsel waar de zon en de aarde bij horen. Het is een balkspiraalstelsel van ongeveer 100.000 lichtjaar breed, met naar schatting 100 tot 400 miljard sterren. De zon staat ongeveer 26.000 lichtjaar van het centrum. In dat centrum zit een zwart gat van ongeveer 4 miljoen keer de massa van de zon. Op een donkere avond zie je de Melkweg als een lichte band aan de hemel.
Niemand heeft de Melkweg ooit van buitenaf gezien: we zitten er middenin. Deze animatie laat zien hoe de Melkweg er van bovenaf uit zou zien, op basis van metingen van sterrenkundigen.
De zon is in het echt veel te klein om te zien. Het gele rondje laat alleen zien wáár hij ongeveer staat.
Wat betekenen de kleuren?
Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie
Wat zie je in de animatie?
Je kijkt van bovenaf op de Melkweg, een beetje schuin. In het midden ligt een gele balk van oude sterren, met de heldere kern. Daar zit het zwarte gat Sagittarius A*. Vanaf de uiteinden van de balk lopen twee grote spiraalarmen, de Perseusarm en de Scutum-Centaurusarm, en daartussen twee kleinere armen. Ongeveer halverwege naar de rand knippert een geel rondje: dat is de zon, in de kleine Orionarm. Rechtsonder staan de Grote en Kleine Magelhaense Wolk, twee kleine stelsels die om de Melkweg draaien.
Wat gebeurt er als hij loopt?
De Melkweg draait, van bovenaf gezien, met de klok mee. De zon loopt een klein beetje sneller dan het patroon van de spiraalarmen. Daardoor schuift hij heel langzaam langs de armen. In het echt duurt één rondje van de zon ongeveer 230 miljoen jaar.
Pauzeren en opnieuw beginnen
Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.
Klopt de animatie?
De balk, de vier armen, de plek van de zon en het zwarte gat kloppen met wat sterrenkundigen hebben gemeten, onder meer met de ruimtetelescoop Gaia. Omdat we in de Melkweg zitten, weten we de precieze vorm van de armen niet zeker. De animatie draait ook veel sneller dan in het echt. De Magelhaense Wolken staan in het echt verder weg dan in het beeld, en de kleuren zijn een vereenvoudiging.
Botsingen en ontmoetingen
De Melkweg is zo groot geworden door kleinere stelsels op te slokken. Ongeveer 10 miljard jaar geleden botste hij met een dwergstelsel dat sterrenkundigen Gaia-Enceladus noemen. Op dit moment trekt de Melkweg het Sagittarius-dwergstelsel uit elkaar. Over 2 tot 3 miljard jaar slokt hij waarschijnlijk de Grote Magelhaense Wolk op. En misschien botst de Melkweg ooit met Andromeda: berekeningen geven daar ongeveer vijftig procent kans op binnen 10 miljard jaar. Hoe zo’n botsing verloopt, zie je in de animatie van de Antennestelsels.
In cijfers
De Melkweg in cijfers
Soort balkspiraalstelsel
Doorsnede ongeveer 100.000 lichtjaar
Dikte van de schijf ongeveer 1.000 lichtjaar
Aantal sterren 100 tot 400 miljard
Leeftijd ruim 13 miljard jaar
Afstand zon tot centrum ongeveer 26.000 lichtjaar
Eén rondje van de zon ongeveer 230 miljoen jaar
Zwart gat in het centrum Sagittarius A*, ongeveer 4 miljoen zonnen
Opbouw
Hoe ziet de Melkweg eruit?
Als je de Melkweg van opzij zou zien, lijkt hij op twee gebakken eieren met de achterkanten tegen elkaar: een dunne, platte schijf met in het midden een dikke, bolle kern. Van bovenaf zie je een balk met spiraalarmen. Daarom is de Melkweg een balkspiraalstelsel, net als NGC 1300.
De kern en de balk
In het midden zit een dikke bol en een langwerpige balk van vooral oude, gele en rode sterren. Daar zijn de sterren veel dichter op elkaar gepakt dan bij ons.
De schijf en de armen
Rond de balk ligt een platte schijf met spiraalarmen. In de armen zit veel gas en stof, en daar ontstaan nieuwe, blauwe sterren. De zon ligt in de Orionarm, een kleine zijtak.
De halo
Om de schijf heen ligt een grote, ronde wolk van oude sterren en ongeveer 150 bolhopen. Daaromheen zit veel onzichtbare donkere materie, die met haar zwaartekracht de Melkweg bij elkaar houdt.
Het centrum
Het zwarte gat Sagittarius A*
Precies in het midden van de Melkweg zit een superzwaar zwart gat: Sagittarius A*. Het is ongeveer 4 miljoen keer zo zwaar als de zon. Sterrenkundigen ontdekten het door te kijken hoe sterren er razendsnel omheen draaien. Daarvoor kregen Reinhard Genzel en Andrea Ghez in 2020 de Nobelprijs. In 2022 maakte de Event Horizon Telescope de eerste foto ervan, net als eerder van het zwarte gat in M87.
Kunnen we erin vallen?
Nee. Het zwarte gat staat 26.000 lichtjaar van ons vandaan, en de zon draait er in een rustige baan omheen, net zoals de aarde om de zon draait.
Zelf kijken
Zo zie je de Melkweg aan de hemel
Omdat we zelf in de platte schijf zitten, zien we de Melkweg van binnenuit, van opzij. Daarom zie je hem als een lange, lichte band over de hemel. Die band bestaat uit miljarden sterren die te ver weg staan om los te zien. De donkere vlekken erin zijn wolken van stof.
Wanneer?
In Nederland en België zie je het heldere deel van de Melkweg het best van juni tot en met september, laat op de avond. In de winter zie je een zwakker deel.
Waar?
Op een donkere plek, ver van steden en straatverlichting, zonder maan aan de hemel. Goede plekken zijn donkere natuurgebieden zoals Nationaal Park Lauwersmeer en de Boschplaat op Terschelling.
Tip
Laat je ogen 20 minuten aan het donker wennen en kijk niet op je telefoon. Zoek in de zomer de Zomerdriehoek, drie heldere sterren: de Melkweg loopt er dwars doorheen.
Veelgestelde vragen
Vragen over de Melkweg
Wat is de Melkweg?
De Melkweg is het sterrenstelsel waar onze zon, de aarde en alle planeten bij horen. Het is een balkspiraalstelsel met naar schatting 100 tot 400 miljard sterren, en de zon is daar maar één van.
Hoe groot is de Melkweg?
De schijf van de Melkweg is ongeveer 100.000 lichtjaar breed, maar maar zo’n 1.000 lichtjaar dik. Als je de Melkweg verkleint tot de grootte van Nederland, is het hele zonnestelsel nog kleiner dan een zandkorrel.
Waar ligt de zon in de Melkweg?
Ongeveer 26.000 lichtjaar van het centrum, in een kleine zijarm die de Orionarm heet. Dat is ongeveer halverwege tussen het centrum en de rand.
Waarom heet het de Melkweg?
Aan een donkere hemel zie je de Melkweg als een lichte, melkachtige band. De oude Grieken vertelden dat het gemorste melk van de godin Hera was. Ons woord ‘galaxy’ komt ook van het Griekse woord voor melk: gala.
Hoe lang duurt één rondje van de zon om het centrum?
Ongeveer 230 miljoen jaar. Dat heet een galactisch jaar. De zon gaat met zo’n 230 kilometer per seconde, en sinds de aarde bestaat heeft de zon pas ongeveer twintig rondjes gemaakt.
Kun je de Melkweg zien vanuit Nederland?
Ja, op een heel donkere plek zonder maan. Het mooiste is het in de zomer en vroege herfst, laat op de avond. Goede plekken zijn de donkere natuurgebieden, zoals Nationaal Park Lauwersmeer en de Boschplaat op Terschelling.