Een schijf blijft een schijf
De sterrenpunten bewegen in het vlak van de getekende schijf. Een stelsel dat we van opzij zien, blijft daarom een smalle strook. Alleen met de kijkrichtingknop kijk je denkbeeldig meer van boven op de schijf.
Het Beeldhouwerstelsel, ook NGC 253 genoemd, is een spiraalstelsel waarin veel nieuwe sterren ontstaan. Het staat op ongeveer 11,5 miljoen lichtjaar in de richting van het zuidelijke sterrenbeeld Beeldhouwer. We kijken schuin tegen de schijf aan.
Een langgerekte, stoffige schijf met een helder centrum. Roze gebieden stellen stervorming voor. De zachte pluimen boven en onder het midden verbeelden gas dat uit de schijf stroomt.
Kijkrichting vanaf de aarde, schematisch weergegeven.
Geen telescoopfoto of natuurkundige simulatie. Het bovenaanzicht is een denkbeeldige vergelijking, geen waargenomen opname van de verborgen kant. De beweging is versneld en heeft geen tijdschaal in jaren.
De sterrenpunten bewegen in het vlak van de getekende schijf. Een stelsel dat we van opzij zien, blijft daarom een smalle strook. Alleen met de kijkrichtingknop kijk je denkbeeldig meer van boven op de schijf.
Geel markeert de centrale gloed, blauw de armen en roze de gebieden met stervorming. Donkere banen stellen stof voor. De kleuren helpen onderdelen uit elkaar te houden en zijn geen exacte temperatuurkaart.
Met pauze zet je de beweging stil. Opnieuw starten herstelt de beginstand, labels en kijkrichting; een gepauzeerd beeld blijft gepauzeerd. Bij een voorkeur voor minder beweging begint de illustratie stil.
De cijfers zijn afgeronde schattingen. De bronnen hieronder geven de gebruikte context.
Starburst betekent dat een stelsel een periode van bijzonder sterke stervorming doormaakt. In NGC 253 is vooral het centrale gebied druk. Jonge sterren geven veel energie af aan het gas om hen heen. Het stelsel is daardoor een geschikte plek om te onderzoeken hoe stervorming haar eigen omgeving verandert.
Met ALMA hebben astronomen koud moleculair gas waargenomen dat uit het centrale gebied wordt geblazen. Als gas verdwijnt, blijft er minder grondstof voor nieuwe sterren over. De pluimen in de animatie laten dat idee zien; hun vorm, snelheid en aantallen deeltjes zijn niet uit meetgegevens overgenomen.
Tussen de sterren liggen stofwolken die een deel van het zichtbare licht tegenhouden. Langs onze schuine kijkrichting overlappen veel van die wolken. Donker betekent hier dus niet automatisch leeg: achter het stof kunnen juist sterren en gas schuilgaan.
NGC 253 staat aan de zuidelijke hemel. Vanaf een donkere plek op zuidelijkere breedtegraden is het een bekend object voor een verrekijker of telescoop. Je ziet een langgerekte gloed; de gekleurde details van opnamen zijn veel lastiger waar te nemen.
Veel stervorming bewijst op zichzelf geen botsing. Deze pagina laat de schijf en gasuitstroom zien en reconstrueert geen ontmoeting met een ander stelsel.
Voor uitleg over ontmoetingen kun je verder bij de Antennestelsels en de Muizen.
Het staat in de richting van Sculptor, het sterrenbeeld Beeldhouwer. De naam verwijst naar die plek aan de hemel.
De pluimen op deze pagina stellen uitstromend gas voor. Ze zijn geen voorstelling van sterren die uit het centrum worden geschoten.
Hier gebruiken we ongeveer 11,5 miljoen lichtjaar, naar ESO. Afstandsmetingen en afrondingen kunnen per bron verschillen.
Nee. Het is een schematische illustratie. De sterrenpunten zijn geen gemeten sterren, het bovenaanzicht is illustratief en de beweging heeft geen echte tijdschaal.
Bekijk de bronpagina’s voor de telescoopbeelden. De bewegende illustratie op deze pagina is gemaakt voor de uitleg.
Vergelijk de drukke centrale omgeving met de rustigere spiraalstructuur van NGC 300.