M81

Bodes stelsel (M81)

Bodes stelsel, of M81, is een groot spiraalstelsel op ongeveer 12 miljoen lichtjaar in het sterrenbeeld Grote Beer. Het heeft twee mooie, regelmatige spiraalarmen rond een heldere, gele kern. Het is een van de helderste sterrenstelsels aan onze hemel en al met een verrekijker te zien. Vlak ernaast staat het Sigaarstelsel (M82).

Animatie

M81 met zijn buren

Je ziet Bodes stelsel schuin van boven, met rechtsboven het Sigaarstelsel en linksonder het kleine stelsel NGC 3077.

De animatie kan in deze browser niet worden getoond.

Wat betekenen de kleuren?

Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie

Wat zie je in de animatie?

In het midden zie je de grote, geelwitte kern van Bodes stelsel, vol oude sterren. Daaromheen lopen twee regelmatige spiraalarmen met blauwe, jonge sterren en roze vlekjes waar nieuwe sterren ontstaan. Langs de armen liggen donkere stofbanen. Rechtsboven staat het Sigaarstelsel M82, met rode slierten gas die eruit spuiten. Linksonder staat het kleine stelsel NGC 3077.

Wat gebeurt er als hij loopt?

Als de animatie loopt, draait Bodes stelsel langzaam rond. De sterren dicht bij de kern gaan een beetje sneller dan de sterren in de buitenste armen. In het Sigaarstelsel stroomt intussen gas naar buiten.

Pauzeren en opnieuw beginnen

Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.

Klopt de animatie?

De twee regelmatige armen, de grote kern en de plek van de buren kloppen met telescoopbeelden. De buren staan in het echt wel verder weg dan in het beeld. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek, en alles draait veel sneller dan in het echt: één rondje duurt honderden miljoenen jaren.

Botsingen en ontmoetingen

Ongeveer 200 tot 300 miljoen jaar geleden kwamen M81, M82 en NGC 3077 dicht bij elkaar. Met radiotelescopen zie je nog bruggen van waterstofgas tussen de drie stelsels. Bij M81 maakte die ontmoeting de spiraalarmen extra mooi, en in M82 zette hij een enorme sterrenfabriek aan.

In cijfers

Bodes stelsel in cijfers

Afstand
ongeveer 12 miljoen lichtjaar
Doorsnede
ongeveer 90.000 lichtjaar
Soort
spiraalstelsel
Sterrenbeeld
Grote Beer
Ontdekt
1774, door Johann Bode
Zwart gat
ongeveer 70 miljoen keer de massa van de zon
Het verhaal

Een stelsel met de naam van een sterrenkundige

De Duitse sterrenkundige Johann Elert Bode ontdekte M81 en M82 op dezelfde nacht, in december 1774. Daarom heet M81 naar hem. Kort daarna nam Charles Messier beide stelsels op in zijn beroemde lijst, de Messiercatalogus.

Zelf kijken

Zo vind je Bodes stelsel

Bodes stelsel staat in Nederland en België het hele jaar boven de horizon, het hoogst in het voorjaar. Trek een lijn diagonaal door de ‘pan’ van de Grote Beer en verleng die ongeveer even ver. Met een verrekijker zie je onder een donkere hemel een ovaal vlekje, en in hetzelfde beeld het smalle streepje van M82.

Veelgestelde vragen

Vragen over Bodes stelsel

Kun je Bodes stelsel met een verrekijker zien?

Ja. Onder een donkere hemel zie je M81 met een gewone verrekijker als een klein, ovaal vlekje. Vaak zie je M82 in hetzelfde beeld. Met een kleine telescoop zie je de heldere kern.

Wat is het verschil tussen M81 en M82?

M81 is een groot, rustig spiraalstelsel dat we schuin van boven zien. M82 is kleiner, we zien het van opzij, en er ontstaan veel meer nieuwe sterren in. Ze staan dicht bij elkaar en trekken aan elkaar.

Hoe ver weg is Bodes stelsel?

Ongeveer 12 miljoen lichtjaar. Daarmee is het een van de dichtstbijzijnde grote stelsels buiten onze eigen Lokale Groep.

Wat voor stelsel is M81?

Een spiraalstelsel met twee regelmatige armen. Zo’n mooi gevormd stelsel noemen sterrenkundigen een ‘grand design’-spiraal. Bekijk alle soorten sterrenstelsels.

Verder ontdekken

Meer sterrenstelsels