M82

Sigaarstelsel (M82)

Het Sigaarstelsel, of M82, is een sterrenstelsel op ongeveer 12 miljoen lichtjaar dat we van opzij zien, waardoor het op een sigaar lijkt. Het is een echte sterrenfabriek: in het centrum ontstaan ongeveer tien keer zo veel nieuwe sterren als in de hele Melkweg. Al die jonge sterren blazen een enorme wind van gas naar buiten. Dat komt door een ontmoeting met de grote buur Bodes stelsel (M81).

Animatie

De sterrenfabriek en de superwind

Je ziet het Sigaarstelsel van opzij, met de gaswind die er boven en onder uit stroomt. Linksonder staat de grote buur M81.

De animatie kan in deze browser niet worden getoond.

Wat betekenen de kleuren?

Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie

Wat zie je in de animatie?

Je ziet een smal, langgerekt stelsel van opzij, met donkere stofbanen erdoorheen. In het midden licht een fel, roze gebied op: de sterrenfabriek. Boven en onder het centrum stromen rode slierten gas naar buiten, als een waaier. Dat is de superwind. Linksonder staat de grote buur M81.

Wat gebeurt er als hij loopt?

Als de animatie loopt, stroomt het rode gas steeds verder van het centrum weg en vervaagt het. Ondertussen ontstaat er nieuw gas in de sterrenfabriek. De sterren in de schijf bewegen langs hun banen heen en weer.

Pauzeren en opnieuw beginnen

Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.

Klopt de animatie?

De sigaarvorm, de stofbanen en de rode gaswind boven en onder het centrum kloppen met foto’s van de Hubble-telescoop. Daarop is het gas rood gekleurd, omdat het licht geeft in de kleur van gloeiend waterstof. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek, en alles draait veel sneller dan in het echt: één rondje duurt honderden miljoenen jaren.

Botsingen en ontmoetingen

Ongeveer 200 tot 300 miljoen jaar geleden kwam M82 dicht langs Bodes stelsel M81. De zwaartekracht duwde gas naar het centrum van M82, en daar ontstonden ineens enorm veel sterren. Veel van die zware sterren zijn al als supernova ontploft. Hun energie blaast het gas als een superwind de ruimte in.

In cijfers

Sigaarstelsel in cijfers

Afstand
ongeveer 12 miljoen lichtjaar
Doorsnede
ongeveer 40.000 lichtjaar
Soort
sterrenfabriek (starburst-stelsel), van opzij gezien
Sterrenbeeld
Grote Beer
Nieuwe sterren
ongeveer 10 keer zo veel als in de Melkweg
Supernova
SN 2014J, in januari 2014
Supernova

Een ontploffing die je kon zien

In januari 2014 ontdekten studenten in Londen een nieuwe heldere ster in M82: supernova SN 2014J. Het was de dichtstbijzijnde supernova van zijn soort in tientallen jaren. Met een kleine telescoop kon je hem een paar weken zien.

Zelf kijken

Zo vind je het Sigaarstelsel

M82 staat vlak naast Bodes stelsel in de Grote Beer, en is in Nederland het hele jaar te zien. Met een verrekijker zie je onder een donkere hemel een smal streepje licht naast het ovale vlekje van M81. Met een kleine telescoop zie je soms al een donkere band dwars door het stelsel.

Veelgestelde vragen

Vragen over het Sigaarstelsel

Waarom heet het het Sigaarstelsel?

We kijken bijna precies tegen de rand van het stelsel aan. Daardoor zie je een langwerpige, smalle vorm, als een sigaar.

Wat is een sterrenfabriek?

Een stelsel waarin in korte tijd veel meer nieuwe sterren ontstaan dan normaal. Sterrenkundigen noemen dat een starburst-stelsel. In M82 gaat het ongeveer tien keer zo snel als in de Melkweg.

Wat is de superwind van M82?

Een enorme stroom gas die uit het centrum naar boven en beneden wordt geblazen. Hij wordt aangedreven door de straling van jonge sterren en door ontploffende sterren. Op foto’s zie je hem als rode slierten.

Kun je het Sigaarstelsel zien?

Ja, met een verrekijker onder een donkere hemel, als een smal streepje naast Bodes stelsel M81. Het staat in de Grote Beer en is in Nederland het hele jaar te zien.

Verder ontdekken

Meer sterrenstelsels